DÂN TỘC MƯỜNG SỐNG Ở ĐÂU

Dân tộc Mường mà chỉ giới thiệu vào một bài viết ngắn như thế này thì quả là khó khăn. Vì chưng vậy, chỉ xin nêu ra song nét chấm phá để độc giả có thân mật sẽ tìm hiểu thêm với hằng hà sa số các ấn phẩm viết về dân tộc này, trên các lĩnh vực về lịch sử, đời sống kinh tế, văn hóa của một dân tộc đông dân nhất vào các dân tộc thiểu số ở nước ta.

Người Mường mật tập ở tỉnh Hòa Bình, Phú Thọ và miền Tây Thanh Hóa, với số dân khoảng 1.268.963 người, theo tổng điều tra dân số cách phía trên 7 năm. Người Mường nói tiếng Mường, thuộc nhóm ngôn ngữ Việt – Mường, trong ngôn ngữ Việt, thuộc ngữ tộc Môn-Khmer.

Bạn đang xem: Dân tộc mường sống ở đâu

Theo các nhà dân tộc học, người Mường có quan tiền hệ gần gũi với người kinh vì họ có nguồn gốc phổ biến là Việt – Mường. Sự phân chia tách Việt – Mường thành tởm và Mường diễn ra ở thời điểm nào và quá trình phân chia tách ấy ra sao, vẫn còn rất nhiều ý kiến khác nhau, vì vậy, bài viết này sẽ ko bàn đến.

*

Trang phục dân tộc bản địa Mường

Người Mường sống định canh, định cư tại những thung lũng hẹp. Họ làm nông nghiệp lúa nước và có thêm nương rẫy phụ trợ. Nghề phụ của dân tộc này trong những tháng nông nhàn là dệt vải, đan lát, ươm tơ và khai thác nguồn lợi từ rừng.

Tổ chức xã hội truyền thống của người Mường là Lang Cun và Lang Đạo điều hành. Đứng đầu mỗi Mường là Lang Cun, dưới là các xóm, Lang Đạo cai quản. Cải cách hành chính của Vua Minh Mạng đã phá bỏ cơ cấu tổ chức này, thành lập các xã, do Lý trưởng đứng đầu. Mặc dù vậy, chế độ nhà Lang vẫn tồn tại tuy nhiên hành đến đến sau Cách mạng Tháng Tám 1945.

Người Mường sống định canh, định cư thành làng xóm. Mỗi làng truyền thống có vài chục nóc nhà. Khuôn viên của mỗi nóc nhà nổi bật là nhà sàn, hàng cau, vườn mít. Nhà sàn truyền thống của người Mường là kiểu nhà 4 mái, phần bên trên người ở, phần dưới gầm nhốt gia súc, gia cầm, để cối giã gạo và các công cụ sản xuất nông nghiệp. Lúc làm nhà mới, dựng cột bếp, người Mường có tục làm lễ nhóm lửa. Gia chủ lấy bẹ chuối cắt hình 3 con cá to, kẹp vào thanh nứa buộc lên bếp, ở cột cái đặt thêm quả bí xanh. Trước lúc đun nấu ở nhà mới, gia chủ làm lễ nhóm lửa xin thần bếp đặt 3 hòn đầu rau củ và hòn đá cái. Đêm đó gia chủ mời mọi người uống rượu cần dưới ánh sáng của ngọn lửa ko bao giờ tắt bên trên bếp.

Hôn nhân của người Mường là tự bởi tìm hiểu, ưng ý thì báo về gia đình làm lễ cưới. Lễ cưới phải tuân thủ các quy trình sau: ướm hỏi, lễ bỏ trầu, lễ xin cưới, lễ cưới lần thứ nhất, lễ đón dâu. Vào ngày cưới, ông mối dẫn đầu đoàn nhà trai khoảng ba, bốn chục người (nội, ngoại, bạn bè) mang lễ vật lịch sự nhà gái tổ chức cưới. Chú rể mặc quần áo đẹp, chít khăn trắng, gùi một gùi cơm đồ chín (10 đấu gạo), trên miệng gùi có 2 bé gà trống thiến luộc. Trong lễ đón dâu, cô dâu đội nón, mặc váy áo đẹp, ngoài cùng khoác áo dài màu đen thắt nhì vạt phía trước. Nàng dâu mang về nhà chồng 2 chăn, 2 đệm, 2 gối khổng lồ để biếu bố mẹ chồng cùng hàng chục gối bé để nhà trai biếu họ hàng.

Trong gia đình có người sinh nở, người Mường rào cầu thang chính bằng phên nứa. Trẻ bé lớn 1 tuổi mới đặt tên. Hai ba thế hệ sống bình thường trong một mái nhà là phổ biến. Bé cái lấy họ cha. Con trai trưởng có quyền thừa kế và được coi trọng.

Sinh nở của người Mường cầu kỳ, phức tạp. Khi người vợ sắp sinh, chồng phải chuẩn bị nhà cửa, làm bếp riêng ở gian trong và quây phên thành buồng kín đến vợ đẻ. Khi vợ sắp đẻ, người chồng đi báo tin cho mẹ vợ và chị em họ hàng nội ngoại để đến nhà, cùng nhau chờ đợi. Bà đỡ cắt rốn mang lại trẻ sơ sinh bằng cật nứa lấy từ đầu dui trên mái nhà. đàn ông dùng cật nứa ở dui mái nhà trước, phụ nữ ở dui mái nhà sau. Cuống rốn của tất cả các bé trai, bé gái được đựng trong ống nứa, vì họ nghĩ rằng, làm như thế, lớn lên anh em sẽ ngọt ngào nhau.

Ngày sinh con, gia đình tổ chức nạp năng lượng mừng, mời thầy Mo đến cúng. Đẻ được từ 3 đến 7 ngày có nhiều anh em, bà nhỏ đến tặng quà. Bà ngoại mừng cháu bằng vài vuông vải tự dệt. Gia đình khá giả tặng vòng bạc đeo cổ. Người đẻ thường nạp năng lượng cơm nếp với lá tắc chiềng (thuốc chống sài), uống với nước lá thuốc. Từ 7 – 10 ngày ở cữ phải sưởi bên bếp lửa. Sau 1 tuổi, trẻ mới được đặt tên.

Ma chay của người Mường cũng có nhiều điều lạ. Người chết tắt thở, đàn ông thường cầm dao nín thở chặt 3 nhát vào size cửa sổ gian thờ, sau đó gia đình mới nổi chiêng phát tang. Thi hài được liệm nhiều lớp vải và quần áo rồi mới đặt trong quan liêu tài làm bằng thân cây khoét rỗng. Tang lễ vày thầy Mo chủ trì. đàn ông chống gậy tre là bố mất, chống gậy gỗ là mẹ mất. Người Mường có tục lễ quạt ma. Đó là một nghi lễ độc đáo vào tang ma Mường. Lúc tế, những người là dâu vào họ của người quá cố, phải mặc bộ đồ quạt ma, gồm váy đen, áo ngắn, áo chùng trắng, yếm đỏ, nhì tay treo vòng hạt cườm, tay phải cầm quạt cọ múa, tay trái cầm que gậy, đầu đội mũ quạt trang trí tua hạt cườm, phía trước đặt một chiếc ghế mây.

Sau khi chôn người chết, lấp đất, lấy 4 viên đá to lớn đẹp đẽ đánh dấu mộ. 2 viên đặt ở đầu và cuối, 2 viên đặt ở 2 bên. Đó là đá đánh dấu mộ tuy nhiên cũng tương quan tới tục thờ đá, dựng cự thạch có từ tín ngưỡng thời trước của dân tộc này và của nhiều dân tộc khác bên trên thế giới.

*

Lễ hội văn hóa truyền thống Cồng chiêng của dân tộc bản địa Mường

Lịch cổ truyền của người Mường làm bằng 12 thẻ tre, tương ứng với 12 tháng. Bên trên mỗi thẻ có khắc ký hiệu khác nhau để biết tính toán, xem ngày, giờ tốt xấu. Người Mường Bi còn có cách tính khác, đó là ngày lùi, tháng tới. Tháng Giêng lịch Mường Bi ứng với tháng 10 của lịch Mường Vang, Thàng, Đông.

Xem thêm: Du Lịch Phú Quốc: Cẩm Nang Từ A Đến Phú Quốc Ở Đâu ??? Lần Đầu Đi Du Lịch Phú Quốc Nên Ở Đâu

Lễ hội của người Mường diễn ra quanh năm: Lễ sắc bùa, lễ xuống đồng, hội cầu mưa, lễ rửa lá lúa, lễ cơm trắng mới.

Kho tàng văn nghệ dân gian của người Mường khá phong phú: nhiều thể loại thơ dài, truyện cổ, dân ca, ví, tục ngữ. Người Mường hát ru em, đồng dao, hát đập hoa, hát đố… Cồng là nhạc cụ đặc sắc của người Mường. Ngoài ra còn có nhị, sáo, trống, khèn lú. Người Mường Phú Thọ còn dùng những ống nứa gõ vào những tấm gỗ trên sàn nhà, tạo thành những âm nhạc mà người Mường ở phía trên gọi là “đâm đuống”.

Tuy nhiên, người Mường có di sản đặc sắc nhất là sử thi “Đẻ đất đẻ nước”, truyền thuyết về Đức Thánh Tản Viên, hát Xắc bùa và nghệ thuật Cồng chiêng.

Trò chơi dân gian của người Mường gần gũi với mọi đối tượng của cộng đồng: Thi bắn nỏ, đánh đu, ném còn (có cả ở người Thái). Trò chơi lứa tuổi thiếu niên có đánh cá cắt, trò cò le, trò đánh chó hoặc buôn chó, trò đánh măng, trò siêng chỉ, chằm chăn…

Phương tiện vận chuyển truyền thống của người phụ nữ Mường là gùi. Đòn gánh có mấu nhị đầu, đòn sóc cũng tuyệt được sử dụng. Nước suối được chứa vào ống nứa dài 1 mét đưa về nhà bằng đón gánh.

Nhà ở của người Mường là nhà sàn, tuy vậy họ rất chú trọng đến hướng nhà. Theo quan liêu niệm cổ truyền, nhà không được làm ngược hướng với đồi, núi… Nhà sàn của dân tộc này dựa vào sử thi “Đẻ đất đẻ nước” có thể hình dung đó là hình nhỏ rùa.

“Bốn chân làm buộc phải cột cái/ Nhìn sườn dài, sườn cụt mà xếp làm rui/ Nhìn qua đuôi làm trái/ Nhìn lại mặt nhà mà làm thang cửa sổ/ Nhìn vào xương sống làm đòn nóc dài dài/ Muốn làm mái thì trông vào mai.

Nhà sàn của người Mường ở Hòa Bình phổ biến là 4 mái (2 mái đầu hồi và 2 mái dài). Sàn nhà thấp giống sàn nhà người Thái. Nhà sàn người Mường Thanh Sơn, yên Lập, Phú Thọ lại là nhà 2 mái, mái đốc vẩy gần sát sàn. Nhà sàn người Mường ko có thềm bên ngoài như nhà sàn người Thái. Sàn thường được làm bằng bương, pha thành dát ghép lại, hoặc bằng gỗ. Từ mặt đất lên sàn cao từ 2 – 2,5 m. Nhà sàn người Mường thường có từ 3 đến 5 gian. Thảng hoặc có từ 7 đến 12 gian là những nhà đông con, khá giả. Cầu thang được bắc ở mặt trái.

Không gian nhà của người Mường được chia thành gian nhà gốc dành cho nam giới. Đây là không gian linh thiêng, nơi đặt bàn thờ vào những ngày lễ quan trọng như hôn lễ, ma chay thì nam giới và những người có vai vế vào dòng họ mới được ngồi nạp năng lượng uống. Gian thứ hai, kế theo gian gốc là nơi dành mang lại nam giới ngủ nghỉ. Đây cũng là nơi để thóc và đặt bếp. Người Mường thường có nhì bếp. Một bếp để nấu nướng thức ăn uống và dùng đến phụ nữ, trẻ em ngồi sưởi. Một bếp khác ở gian gốc dùng cho đàn ông sưởi, đun nước uống và tiếp khách. Gian cuối cùng là dành đến phụ nữ sinh hoạt, chứa đồ dùng sinh hoạt, vị trí sửa soạn cơm trắng nước.

Trang phục của người Mường ko quá cầu kỳ, bao gồm trang phục phái nam và trang phục nữ. Trang phục nam giới là áo cánh xẻ ngực, cổ tròn, có nhì túi dưới và đôi lúc có thêm túi ngực.

Đàn ông Mường cắt tóc ngắn, quấn khăn trắng. Quần phái mạnh Mường là quần lá tọa, ống rộng, dùng khăn thắt giữa bụng. Lễ hội thì dùng áo lụa tím hoặc vàng, khăn màu tím than, ngoài khoác áo chùng đen, cài cúc nách.

Trang phục nữ độc đáo: khăn đội đầu trắng, yếm, áo cánh màu trắng, thân ngắn, xẻ ngực, váy dài đến mắt cá chân gồm thân váy và cạp váy. Cạp váy là một tác phẩm nghệ thuật tinh xảo và tỉ mỉ với nhiều nét hoa văn với đậm nét văn hóa truyền thống Đông Sơn. Trang sức gồm vòng tay, chuỗi hạt, bộ xà tích 2 hoặc 4 dây bạc có treo hộp quả đào và móng vuốt hổ, gấu bịt bạc.

Những nét chấm phá trên trên đây của bức tranh toàn cảnh dân tộc Mường, thiết nghĩ còn vô cùng 1-1 điệu, đặc biệt với sự phát triển mạnh mẽ trong tởm tế, văn hoa, lối sống của họ ngày hôm nay. Bài viết chỉ như một gợi mở, để mong mỏi bạn đọc, nên có một lần đến với xứ Mường để cảm nhận được sức sống đi lên của họ vào mỗi bản làng, hòa vào sự tăng trưởng của đất nước, của 54 dân tộc đồng đội khác, may chăng mới có thể nắm được đôi dòng giới thiệu còn hết sức khô mát và solo điệu như thế này.